KONSTYTUCYE
SEYMU WALNEGO KORONACYI K. I. M.
ROKU BOŻEGO 1649.
W Imię Pańskie, Amen.
IAN KAZIMIERZ,
z Bożej łaski Król Polski, Wielki Xiążę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kiiowski, Wołyński, Podlaski, Inflantski, Siewierski, y Czerniechowski, etc. y Szwedzki, Gotski, Wandalski, dziedziczny Król.
- Wszem wobec, y każdemu zosobna komu to wiedzieć należy, oznaymuiemy: iż gdyśmy za łaską y pomocą Bożą, tu na to miejsce do Krakowa, gdzie Krolowie Polscy zwykli bydź koronowani, przyiachali, y za iego świętym błogosławieństwem, a iednostaynym zezwoleniem Stanow, Koroną zwykłą iesteśmy koronowani: tedy upatruiąc potrzebę Rzpltey czyniąc dosyć obowiązkowi Posłow naszych, w Warszawie na Elekcyi naszey będących, imieniem naszym uczynionerzu, y od Nas potym tamże w Warszawie poprzysiężonemu, ktorym warowano iest, żeśmy przy Koronacyi naszey tego, czeogoby obywatelom Koronnym, y W. X. Lit. ku pomnożeniu wolności ich, potrzeba było przyczynić, przyiąć, y potwierdzić mieli; pewne artykuły niżej opisane, dla opatrzenia bespieczeństwa Rzpltey, poniewaž przeważne sprawy, umawiania koło naprawy praw y wprawienia w rzęg, co exorbitatum u nich iest, nie dopuściły, za zgodą wszech Stanow obudwu narodow postanowiliśmy.
Acta Interregni approbantur.
- Acta Interregni wszystkie in genere w Koronie, y w W. X. Lit. y Prowincyach do nich należących, także dekreta Sądow Kapturowych, exceptis in causis fundi, albo na zmowie in suppressionem poenae publicae latis, aż do dnia szczęśliwey Koronacyi naszey, authoritate praesentis Conventus approbujemy. Sprawy wszystkie processem Kapturowym nie skończone in executione pendentes, w Grodzie onegoż Powiatu exekwowane bydź mają: te zaś które dopiero poczęte albo jeszcze y niepoczęte są, na Trybunale, ante omnia, z osobnego registru sądzone bydź powinno, manentibus poenis, które są w Kapturowych Sądach opisane. Lauda też Koronne, y Prowincyi do niey należących, do tegoż dnia Koronacyi naszej approbujemy.
Podymne na Elekcyi pozwolone.
- Słuszna rzecz iest, aby w iedney Rzpltey iako do prerogatyw, tak y do ciężarow, iednako wszyscy obywatele należeli, zaczem mieć chcemy, aby dwoie podymne, na szczęśliwey Elekcyi naszej pozwolone, Woiewodztwa y Ziemie, które ieszcze nie wydały, do skarbu naszego wniosły, albo za assygnacyami skarbowemi wydały, sub poenis contra retentores sanctis. Woiewodztwo iednak Lubelskie bierze do braci, iako y Sieradzkie zostawa przy swoiey deklaracyi na Elekcyi uczynioney: a Ziemie Pruskie na przyszłym Seymie z inszemi Woiewodztwy w podatkach porownaią.
Obrona.
- Zasiadłszy iuż z woli Bożey za wolnemi Stanow głosami, na thronie tey Korony, nic u siebie przednieyszego nie mamy nad to, abyśmy zdrowie, całość, y bespieczeństwo Rzpltey, pod przeszłe Interregnum tak żałośnie nadwątlone, iako naylepiey, y naydoskonaley, ze wszech stron opatrzyli. Naprzod tedy Kommissarze naznaczamy, z Senatu, Wielm. Stanisława z Potoka Potockiego, Woiewodę Podolskiego, Kamienieckiego, Belskiego Kasztelana. Z Izby Poselskiey: z Małey Polski, Stanisława Sarbiewskiego, Starostę Grabowieckiego. Hieronima Lanckorońskiego, Podkomorzego Podolskiego. Marcina Dembickiego, Podczaszego Sandomirskiego. Andrzeia z Nowotańca Stana, Podczaszego Lwowskiego. Gabryela Hulewicza Woiutyńskiego, Chorążego Czerniechowskiego. Philona Iełowieckiego, Woyskiego Włodzimirskiego. Z Wielkiey Polski, Ianusza Wyszla, Starostę Ostrowskiego. Iana Szlichtinga z Bukowca Sędziego Wschowskiego. Balcera Sarbiewskiego, Sędziego Ciechanowskiego. Iakuba Szwarackiego, Sędziego Dobrzyńskiego. Rafała Małachowskiego, Woyskiego, Sieradzkiego. Alexandra Szterberka: ktorzy ziechawszy do Lwowa na dwudziesty dzień Maia w roku teraźnieyszym, przy Wielmożnym Podskarbiem naszym Wielkim Koronnym, w komputy woyskowe pilno weyźrzą, absentia nonnullorum non obstante, y dług woysku quarcianemu ad primam Iunij, w roku 1648 winny likwidowawszy. Cokolwiek niedobitkow tegoż woyska, za assekuracya Naywielebnieyszego X. Arcybiskupa Gnieźnieńskiego, w służbie zostawało, wedle registru od Urodzonego Pisarza Polnego podanego, dotąd, póki w insze zaciągi nie weszli: także coby regimentowi ś. p. Kroła Imci na teyże usłudze Rzpltey na ten czas będącemu, aż do Pilawieckiego rozproszenia ieszcze w skarbie przychodziło; y dług Lwowskiego y Zamoyskiego zaciągu, żołdem quarcianym, a prima Ianuarij, nie wdawaiąc się w kognicye inszych zaciągow, pilno zrachuią, y do wiadomości naszey doniosą: a My na Seymiki Powiatowe przez instrukcye nasze damy informacyą, aby wiedząc o pewności długu Rzpltey, sposob nieomylny zapłacen…
Woysko quarciane.
- Patrząc na następuiące niebespieczeństwa, woysko quarciane wedle dawnych praw, eodem numero et genere militiae, iako przed Korsnińską było do przyszłego sześćniedzielnego Seymu ordynuiemy, żadnemu Rotmistrzowi zaciągu tego więcey nad sto koni nie daiąc. Ktoremu woysku ad ultimam Iunij, w roku teraźnieyszym, płaca iuż emunę obmyślona, według deklaracyi Woiewodztw; a potym z kwarty, y ordynaryinych prowentow, dawnym quarcianym żołdem płacono ma bydź. Na miejsce praesidium Kozackiego, y tych ktorzy przy pułkach Kozackich byli, chorągwie Polskie postanowieny, ktore w też liczbę quarcianego woyska, iako y Spiskie, Kamienieckie, y na Kazimierzowie będące praesidium, wchodzić maią.
Zaciąg na toraźnieyszą potrzebę Rzpltey.
- Ponieważ to woysko quarciane obronie Państw naszych non sufficit, tedy osobne woysko, ad proportionem dwoyga podymnego, zosobna od większey części Woiewodztw pozwolonego, zaciągać każemy. Wolno iednak ma bydź Woiewodztwom, które zechcą ludzi gotowych, wedle deklaracyi niży wyrażonych, na tey Rzpltey potrzebę posłać, za listami przypowiednemi od Nas wziętemi, byle tylko żołdem quarcianym, rachuiąc zupełnie proporcya dwoyga podymnego, wyrownali. Pieniądze pozwolone na żadną inszą Rzpltey potrzebę wydawane, ani Senatus Consulto, ani za żadnemi assekuracyami, nie będą tylko na to woysko, ktore ijsdem stipendijs, iako quarciane, kontentować się, y sub eadem disciplina zostawaiać, ku Ukrainie iako nayprędzey ciągnąć powinno będzie, czyniąc to co rozkazanie nasze, albo wodzow od Nas naznaczonych, wedle czasu y okazyi spraw Rzpltey zniesie.
Disciplina militaris.
- Disciplinam militarem, na ktorą tak dalece rozpuszczona, wszystka Rzplta narzeka, w pierwszą rezę wprawić, wedle dawnych konstytucyi, y artykułow woiennych: co oboie tu pro insertis mieć chcemy, słowem naszym Krolewskim przyrzekamy, na to iako naypilnieysze oko maiąc, abychmy haram, ktory się tak dalece zawziął, z woyska wykorzenili, y żeby się żołnierz po Koronie nie przechadzał, ale leże swoie iako naybliżey pogranicza maiąc, żywności z nich, wedle podaney ustawy, skromnie zasiągał, tak żeby nietylko dobrom dziedzicznym, y duchownym, ale y naszym ciężki nie był.
Pospolite ruszenie.
- Dla większego w teraźnieyszym zatrząśnieniu Rzpltey ubezpieczenia, pospolite ruszenie wszystkiey Korony, y Prowincyi do niey należących, wedle konstytucyi 1621 za jednostayną zgodą, sine divisione belli, wedle dawnych praw y zwyczaiow, uchwalamy, y do przyszłego Seymu w mocy naszej zostowuiemy, tak że pierwsze wici za dwoie rozumiane będą: co iednak na potym in sequelam iść, a pogotowiu prawom y zwyczajom Koronnym szkodzić nie ma. Woiewodztwo iednak Podlaskie, wedle zwyczajow swych, tę wyprawę odprawić będzie powinno; do których się też y Ziemia Łukowska stosować będzie: także Ziemie Pruskie przy swoich zwyczaiach zostawaią.
Pacta z postronnemi.
- Pacta et faedera z postronnemi, a zwłaszcza pogranicznemi, ex consilio Panow Senatorow przy Nas rezyduiących, ponowiemy.
Kommissya do traktatow z Szwedami.
- Nie tylko ex vi indutiarum, ale y przykładem Krolow Ichmci ś. p. Rodzica y Brata naszego, życzymy tego, aby okaze rozlania krwie, między narodami Chrześciańskiemi, wcześnie uprzątnione bydź mogły, dla tegoż za zgodą wszech Stanow, Kommissarze do traktowania o wiecznym pokoju z Szwedami, z obudwu narodow naznaczamy, ktorzy maiąc dostateczną plenipotencyą, wedle instrukcyi od Nas, y Rzeczypltey daney, we wszystkim zachować się maią: do ktorey instrukcyi spisania, mianuiemy, przy rezydencyi Wielmożnych Urzędnikach naszych obudwu narodow Deputatow z Senatu. Z Senatu Iaśnie Wielmożnych, Piotra Gembickiego, Biskupa Krakowskiego. Mikołaia Abrahamowica, Woiewodę Trockiego. Ianusza Tyszkiewica, z Łohoyska, Woiewodę Kiiowskiego. Z Koła Poselskiego, z Małey Polski, Stefana z Pilce Korycińskiego, Starostę Oświęcimskiego. Marcina Dembickiego, Podczaszego Sędomirskiego. Andrzeia z Nowotańca Stana, Podczaszego Lwowskiego. Stanisława Sarbiewskiego, Starostę Grabowieckiego. Z Wielkiey Polski: Bogusława na Lesznie Leszczyńskiego, Generała Wielkopolskiego. Alexandra Zaleskiego, Referendarza Koronnego. Iana z Wąglikowic Wąglikowskiego, Miecznika Ziem Pruskich. Balcerą Sarbiewskiego, Sędziego Ciechanowskiego. Z W. X. Lit. Adama Macieia Szakowica, Starostę Ośmiańskiego. Krzysztofa Zawiszę, Pisarza W. X. Lit. Krzysztofa Paca, Chorążego W. X. Lit. Filipa Obuchowica, Woyskiego Mozyrskiego, ktorzy przysięgli bydź maią.
Deputaci do boku Krola IMci.
- Aczkolwiek wedle zwyczaiu są naznaczeni PP. Senatorowie na rezydencyą, z ktoremi przy Wielmożnych Urzędnikach naszych, o sprawę Rzpltey we wszystkim znosić się będziemy; iednak dosyć czyniąc, prawu 1585 o niestanowieniu z nimi, koło spraw Seymowi należących, poniewaź uspokoienie swawoli Kozackiey y ordynacyi napotym woyska Zaporowskiego, nieodwłocznie potrzebuią expedycyi; tedy tak z Senatu, iako y z Koła Rycerskiego obudwu narodow, do boku naszego Deputatow naznaczamy. Z Senatu Iaśnie Wielmożnych, Macieia Łubińskiego, Arcybiskupa Gnieźnieńskiego. Mikołaia z Olexowa Gniewosza, Biskupa Kuiawskiego. Andrzeia Szołdrskiego, Biskupa Poznańskiego. Ierzego Hlebowica, Woiewodę Smoleńskiego. Stanisława Warszyckiego, Woiewodę Mazowieckiego. Z Koła Rycerskiego: po iednemu z Woiewodztw, ktorych sobie same Woiewodztwa mianowały: Urodzonych, Ierzego Lubomirskiego Starostę, Generała Krakowskiego. Bogusława na Leśnie Leszczyńskiego, Generała Wielkopolskiego. Baldwina Ossolińskiego, Starostę Słobnickiego. Bogusława Radziwiła, Xiążę na Bieżach y Dubinkach, Słucku y Kopylu. Iana Wężyka na Wężykowey Woli, Starostę Sieradzkiego. Łukasza Orzelskiego, Pisarza Ziemskiego Kaliskiego. Bogdana Ogińskiego, Chorążego Nadwornego W. X. Lit. Hieronima Wierzbowskiego, Chorążego Wielkiego Łęczyckiego. Wiktora Konstantego Mleczka, Podsędka Żmudzkiego. Kaspra z Zaduszney Sułkowskiego, Sędziego Ziemskiego Brzeskiego, Łukasza Hulewica, Starostę Zwinogrodzkiego. Woyciecha z Łowicka Łowickiego. Franciszka Dubrawskiego, Podkomorzego Przemyskiego. Pawła Potockiego, Woiewodzica Bracławskiego. Daniela Iełowickiego, Podkomorzego Krzemienieckiego. Hieronima Ciechanowica, Sędziego Smoleńskiego. Łukasza Mianowskiego, Sędziego Podolskiego. Dziersława Andrzeia Sługockiego, Stolnika Lubelskiego. Stefana Rypińskiego, Horodniczego Połockiego. Alexandra Komorowskiego, Woyskiego Horodelskiego. Iana z Mierzna Miczyńskiego, Podstolego Wołkowickiego. Samuela Ogińskiego, Ciwona Trockiego. Hieronima na Radzieiowicach Rad…